Opsiyon kontratı, bir hisseyi alma yada satma hakkını kontrat sahibine tanıyan sözleşmedir. Opsiyonlar koruma veya spekülatif amaçla kullanılabilir. Yatırımcılar opsiyon kontratını alabilecekleri gibi satabilirler de. Opsiyonu satanın elinde daha önceden kontratın bulunması gerekmez. Opsiyona sahip olmak için opsiyon primi ödenir. Opsiyonu satan taraf primi toplar.
Opsiyonun kullanım fiyatı ise kontrata konu olan hissenin kaç liradan alınıp-satılabileceğini belirler. Örneğin ABD hissesi için satın alınan opsiyonun fiyatı 20 lira olsun. Opsiyon kontratı kullanılırsa ABC hissesi 20 liradan alınıp satılacaktır.
Alım (Call) ve Satım (Put) olmak üzere 2 çeşit opsiyon bulunur:
Alım Opsiyonu: Opsiyon sahibine, opsiyon kontratında belirlenen kadar hisse senedini kullanım fiyatından alma hakkı tanır.
- Hisse senedinin fiyatı yükseldikçe, alım opsiyonunun primi artar.
- Alım opsiyonu vade sonuna yaklaştıkça primi azalır.
- Hisse senedinin oynaklığı artarsa alım opsiyonunun primi de artar.
Satım Opsiyonu: Opsiyon sahibine, opsiyon kontratında yer alan sayıda hisseyi kullanım fiyatından satma hakkı tanır.
- Hisse senedinin fiyatı düştükçe, alım opsiyonunun primi artar.
- Alım opsiyonu vade sonuna yaklaştıkça primi azalır.
- Hisse senedinin oynaklığı artarsa alım opsiyonunun primi de artar.
OPSİYON TİPİ
Amerikan ve Avrupa olmak üzere 2 opsiyon tipi bulunur. Amerikan opsiyonlar vadesi dolana kadar herhangi birgün kullanılabilir. Avrupa opsiyonlar ise sadece vade sonunda kullanılabilir.
TESLİMAT ŞEKLİ
Opsiyon kontratları kullanıldığında fiziki yada nakit teslimat yapılabilir. Fiziki teslimatta opsiyona konu olan hisse el değiştirir. Nakit teslimatta ise hisse fiyatıyla, opsiyonun kullanım fiyatı arasındaki fark, opsiyon kontratının sahibine ödenir.
İMKB’de fiziksel teslimat yapılırken dünya borsalarında iki teslimat şekli de kullanılır.
OPSİYONLARDA KALDIRAÇ ve RİSK
Opsiyonlar kaldıraçlı ürünler olduğu için kar ve zarar artar. Hisse senedi yüzde bir değer kazanırken duruma göre opsiyonu yüzde 10 değer kazanabilir yada kaybedebilir.
Opsiyon sahibi sadece ödediği primi kaybedebilir. Bu yüzden opsiyonu satın alandan teminat istenmez.
Ancak opsiyonu satanın potansiyel zararı sınırsızdır. Bu sebepten opsiyonu satandan teminat istenir. Teminatını kaybeden pozisyon aracı kurum tarafından otomatik olarak kapatılır.
OPSİYONLARDA KAR VE ZARAR
Alım opsiyonu sahibi için
XYZ için 1 ay vadeli bir alım opsiyon kontratını 10 TL ödeyerek edinelim. Opsiyonun kullanım fiyatı 100 TL, hisse senedinin bugünkü kapanış fiyatı 85 TL olsun.
Eğer XYZ hisse senedinin fiyatı yükselmezse benim kontratımın değeri vade sonunda sıfır olur. Çünkü opsiyonumu kullanırsam hisseyi piyasadan 85 liraya almak yerine 100 liraya satın alırım.
Ancak vade sonunda kadar hisse değer kazanır ve örneğin 120 TL’ye yükselirse bu sefer vade sonunda benim opsiyonumun değeri 20 lira olur. Çünkü ben piyasada hisse 120 liradan işlem görürken kontrat hakkımı kullanarak hisseyi 100 liradan alırım. Aldığım hisseyi hemen piyasada 120 liraya satarsam da 20 TL kar ederim. Bu yüzden de opsiyonumun değeri 20 lira olur.
Hisse senedi 85 liradan 120 liraya çıkınca yüzde 41 değer kazanmış oldu. Aynı dönemde benim 10 lira prim ödeyerek aldığım opsiyonum ise 20 liraya yükseldi. Yani opsiyon yüzde 100 değer kazanmış oldu.
Alım opsiyonu almak hisse değerinin yükseleceğine yatırım yapmak yani boğa stratejisidir.
Satım Opsiyonu Sahibi İçin
85 liradan işlem gören XYZ hissesinin 70 lira kullanım fiyatlı satım hakkı opsiyonunu 5 lira prim ödeyerek edindiğimizi varsayalım.
Eğer hisse senedi aynı fiyatta kalırsa opsiyonum değersiz olur. Çünkü hisse senedi piyasada 85 liradan işlem görürken, opsiyonu kullanarak 70 liradan satmam finansal olarak mantıklı olmaz.
Ancak hisse senedi vade sonuna kadar değer kaybetmeye başlar ve fiyatı 70 liranın altına düşerse opsiyon kontratımın değeri artmaya başlar.
Opsiyonumun vadesi dolduğu gün hisse senedinin 60 liradan işlem gördüğünü varsayalım. Bu durumda benim opsiyon kontratımın değeri 10 liraya olur. Çünkü hisse senedi 60 liradan işlem görürken ben opsiyonumu kullanarak 70 liradan satabilirim.
Opsiyonum bana hisseyi piyasa değerinin 10 lira üzerinde satmamı sağlar.
85 liradan işlem görürken hisse senedini açığa satsaydım, 60 liraya düştüğünde pozisyonum yüzde 30 kar ederdi. 5 lira prim ödeyerek aldığım opsiyonum değeri 10 liraya çıktığı içinse yüzde 100 kar etmiş oldum.
Satım opsiyonu almak hisse senedinin düşeceğine yatırım yapmak olduğu için ayı stratejisidir.
Alım Opsiyonunu Satan İçin
XYZ hissesi 85 liradan işlem görürken 1 ay vadeli 100 lira kullanım fiyatı olan opsiyonunu satarak 5 lira prim topladığımı varsayalım.
Bu durumda eğer hisse senedi fiyatı vade sonunda 100 liranın altında işlem görürse topladığım 5 liranın hepsi benim karım olur.
Eğer hisse senedi 105 liranın altında işlem görürse ben gene 3 lira kar ederim. Hisse senedi 102 liradan işlem görürse sattığım opsiyonun değeri 2 lira olur. Opsiyonu alan kişi hisseyi 102 liradan almak yerine 100 lira ödeyerek benden alacaktır. Ben de piyasadan 102 liraya hisseyi alıp, opsiyon sahbine 100 liradan satmak zorundayım. Bu satıştan 2 lira zarar edeceğim. Ancak opsiyonu sattığımda 5 lira prim topladığım için toplam karım da 3 lira olacaktır.
Ancak hisse senedi 105 liranın üzerinde çıkıp değer kazandığı sürece benim zararımın sınırı olmayacaktır.
Alım opsiyonu satmak hisse fiyatının değer kazanmayacağına yatırım olduğu için ayı stratejisidir.
Satım Opsiyonu Satan İçin
XYZ hisse senedi 85 lirayken 60 lira işlem fiyatlı 1 ay vadeli satım opsiyonunu piyasada satarak 5 lira prim topladığımı varsayalım.
Bu durumda eğer hisse senedi fiyatı 60 liranın altına düşmezse sattığım opsiyon alan için değersiz olur. Ben de topladığım primle 5 lira kar ederim.
Eğer hisse fiyatı 55 liraya düşmezse gene bir miktar kar ederim. Diyelim ki hisse senedi 57 liraya düşsün. Sattığım opsiyonun değeri 3 lira olacağı için opsiyon sahibi 60 liradan satma hakkını kulanacaktır. Böylelikle piyasada 57 liradan işlem gören hisseyi bana 60 liradan satacaktır. Ben de 60 liradan aldığım hisseyi piyasada 57 liradan satarak 3 lira zarar ederim. Topladığım 5 lira primden ettiğim 3 lira zararı düşersem 2 lira kar etmiş olurum.
Hisse senedi 55 liranın altına düşmeye başladığındaysa zarar etmeye başlarım. Hisse fiyatı daha düştükçe de zararım artar. Hissenin 0 liraya düştüğü durumda edeceğim maksimum zararım da işlem fiyatı kadar yani 60 lira olur.
Satım opsiyonu satmak hisse fiyatının düşmeyeceğine yatırım olduğu için bir boğa stratejisidir.
