İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye ekonomisinin ve reel sektörün en önemli göstergelerinden biri kabul edilen “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)” araştırmasının 2025 yılı sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan veriler, küresel korumacılık eğilimleri ve içeride uygulanan sıkı para politikasının gölgesinde, sanayicinin yüksek finansman maliyetleri altında zorlu bir dönemden geçtiğini ortaya koydu.
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, araştırmanın Türkiye sanayisinin üretim aynası ve reel sektörün en güvenilir check-up’ı niteliğinde olduğunu belirterek, sanayicinin finansmana erişim noktasında acil destek beklediğini vurguladı.
Üretimden Satışlarda Sınırlı Reel Büyüme
2025 yılında İSO 500’ün üretimden satışları, bir önceki yıla göre yüzde 28 artış göstererek 8 trilyon 688 milyar liradan 11 trilyon 118 milyar liraya yükseldi. Dönemin Yurt İçi ÜFE enflasyonundan arındırıldığında, satışların reel olarak yalnızca yüzde 2,1 büyüme kaydettiği görüldü. Uzmanlar, bu sınırlı artışın satış performansındaki zayıf seyrin devam ettiğine işaret ettiğini belirtti. Zorlu küresel talep koşullarına rağmen İSO 500 kuruluşlarının ihracatı ise yüzde 8,4 artışla 104,7 milyar dolara ulaşarak Türkiye genelinin üzerinde bir performans sergiledi.
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, sanayinin temel lokomotifi olan üretimden satışlardaki performansı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:
“2025 yılında İSO 500’ün üretimden satışları nominal olarak yüzde 28 artışla 11 trilyon 118 milyar liraya ulaştı. Ancak bu veriyi yıllık ortalama yüzde 25,4 olan Yurt İçi ÜFE enflasyonundan arındırdığımızda, reel büyümenin sadece yüzde 2,1 seviyesinde kaldığını görüyoruz. Son üç yıldır (2022-2024) üst üste yaşadığımız reel düşüş trendinin ardından bu yıl ılımlı bir pozitif büyümeye geçmiş olmamız sevindirici olsa da bu son derece sınırlı artış, satışlardaki zayıf seyrin ve durgunluğun reel sektörde hala devam ettiğini açıkça ortaya koymaktadır.”
Karlılık Faize Gitti: “Faaliyet Karının Yüzde 85’i Finansmana”
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, yüksek faiz ortamının şirket bilançoları üzerinde yarattığı tahribat oldu. İSO 500’ün faaliyet karı nominal olarak 1 trilyon liraya yükselse de, finansman giderlerinin faaliyet karına oranı yüzde 84,9 olarak gerçekleşti.
Tabloyu değerlendiren İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, *”Son iki yıldır sanayi firmalarının faaliyetten elde ettikleri karın önce neredeyse tamamını, ardından da yüzde 85’ini finansman giderlerine ayırmak zorunda kaldığı bir tabloyla karşı karşıyayız. Sanayi kuruluşlarının esas faaliyetlerinden yarattikleri değer, finansman yükü tarafından aşındırılmaktadır”* ifadelerini kullandı. Bu baskı nedeniyle sanayi devlerinin bilançoları yeniden borç ağırlıklı bir yapıya büründü ve özkaynakların payı yüzde 49,1’e geriledi. Dönemi vergi öncesi karla kapatan firma sayısı değişmeyerek 152 olurken, bu veri 2001 krizinden sonraki en yüksek zarar eden şirket seviyesinin korunduğunu gösterdi.
120 Milyar Liralık Devreden KDV Yükü
Sanayicinin işletme sermayesini eriten en büyük yapısal sorunlardan biri olan devreden KDV tutarı, 2025 yılında enflasyonun da üzerinde, yüzde 42,1 oranında artarak 120 milyar lirayı aştı. Bu durumu “kamuya sıfır faizle ve belirsiz vadeyle sağlanan finansman” olarak nitelendiren Bahçıvan, üreticinin hak ettiği kaynağı kullanamadığını vurgulayarak somut ve kalıcı adımların atılması çağrısında bulundu.
Zirvedeki İlk Üç Değişmedi, Savunma Sanayii İlk 10’a Damga Vurdu
Üretimden satışlara göre Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu, 698,8 milyar liralık performansıyla bu yıl da **TÜPRAŞ** oldu. Listede **Ford Otomotiv** ikinci, **Star Rafineri** ise üçüncü sıradaki yerini korudu.
2025 yılı sıralamasının en tarihi gelişmesi ise savunma sanayii şirketlerinin yükselişi oldu. İSO 500 tarihinde ilk kez iki savunma sanayii kuruluşu ilk 10 içerisinde yer aldı; **TUSAŞ** 140,9 milyar lira ile 7. sıraya, **Aselsan** ise 130,2 milyar lira ile 9. sıraya yerleşti.
İstihdam Düştü, Nitelikli İş Gücü Arayışı Arttı
Veriler istihdam tarafında da yapısal bir dönüşüme işaret etti. İSO 500 toplam istihdamı yüzde 2,5 düşüşle 804 bin kişiye gerilerken, çalışanlara ödenen brüt maaş ve ücretler enflasyonun üzerinde yüzde 39,3 artış gösterdi. Şirketlerin kurumsallaşma ve alternatif finansman arayışlarının bir sonucu olarak halka açık kuruluş sayısı ise 91 ile tarihi zirvesine ulaştı. Yüksek teknoloji yoğunluklu sektörlerin katma değerdeki payı yüzde 7,6’ya yükselirken, Ar-Ge harcaması yapan firma sayısı 273’e çıktı.
Türkiye’nin en büyük Sanayi Kuruluşları 2025 tam liste:
